PO - pełna odpowiedzialność za polską wieś

Pełna odpowiedzialność za polską wieś, to bardzo konkretne propozycje skutecznego zabiegania przez Platformę Obywatelską o sprawy wsi i rolnictwa w Unii Europejskiej. To polski pomysł na zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej, która w większym stopniu zadba o interesy polskich rolników i mieszkańców polskiej wsi. Chcemy, aby nasza wieś dogoniła cywilizacyjnie nasze miasta. Aby to uczynić, przekażemy znaczną część pieniędzy i kompetencji na poziom samorządów regionalnych i lokalnych. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich będzie miał charakter regionalny tak, aby rozwiązywał najważniejsze problemy w regionach i aby tam w jak największym stopniu decydowano, na co wydatkować środki.

Rozwój wsi i rolnictwa. Stan obecny i perspektywy

Dystans cywilizacyjny pomiędzy wsią a miastem w Polsce jest kolosalny. Jedynie 4,3% mieszkańców wsi ma wyższe wykształcenie, w miastach 13,7%; do sieci gazowej podłączonych jest 15,9% gospodarstw domowych, na terenach miejskich 76,7%; centralne ogrzewanie ma jedynie połowa rodzin, w miastach około 80%. Sytuację obszarów wiejskich pogarsza wysokie bezrobocie strukturalne oraz brak pozarolniczych miejsc pracy. Niekompetencja rządzących i zaniechania, choćby w dziedzinie przygotowań do negocjacji w zakresie zmian Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, powodują, że nie wykorzystujemy szansy, jaką dla polskiej wsi stała się integracja europejska.

Powoduje to, że konieczna jest wielowymiarowa polityka rozwoju obszarów wiejskich, której celem będzie zmniejszenie dystansu cywilizacyjnego pomiędzy wsią a miastem. Dzięki objęciu polskiego rolnictwa mechanizmami Wspólnej Polityki Rolnej, a także szeregiem innych działań finansowanych przez Unię Europejską (np. programy strukturalne), polska wieś zostanie zmodernizowana.

Program pełnej odpowiedzialności za polską wieś w wielopłaszczyznowy sposób odnosi się do każdego aspektu funkcjonowania polskiej wsi wymagającego wsparcia. Wieś nie żyje samym rolnictwem. Dzisiaj skoku cywilizacyjnego na wsi można dokonać tylko poprzez mądrą politykę rozwoju obszarów wiejskich.

W konsekwencji podstawowym celem programowanym w dziedzinie polityki rozwoju obszarów wiejskich jest poprawa jakości życia mieszkańców wsi i małych miast, tj. zmniejszenie dystansu cywilizacyjnego pomiędzy wsią a miastem, modernizacja rolnictwa i ochrona środowiska naturalnego.

Kolejnymi elementami kompleksowej polityki rolnej jest zapewnienie bezpieczeństwa żywnościowego, rozwój rybołówstwa morskiego i rybactwa śródlądowego, zmniejszenie kosztów instytucji rządowych zajmujących się polityką w dziedzinie rolnictwa oraz ograniczenie zadań i kompetencji państwa na rzecz zwiększenia kompetencji samorządów terytorialnych, samorządów rolniczych, organizacji rolniczych, organizacji pozarządowych.

Działania, priorytety. Kierunki zmian Wspólnej Polityki Rolnej

Na przełomie 2008 i 2009 roku w Unii Europejskiej odbędzie się debata nad dalszymi zmianami we Wspólnej Polityce Rolnej po 2013 roku. Uważamy, że Polska musi mieć własne propozycje zmian tej polityki. Nie może być tylko recenzentem propozycji innych, lecz Polska jako silna swoim rolnictwem musi umieć kreować zmiany WPR. Dajemy takie gwarancje. Już dzisiaj możemy jasno stwierdzić, że odrzucamy tzw. model angielski reformy WPR tj. jej liberalizacji. Polska wieś będzie niepełnym beneficjentem Wspólnej Polityki Rolnej, bo bez równego poziomu płatności, z niezmodernizowanym rolnictwem, bez ustabilizowanych rynków rolnych, można dzisiaj powiedzieć – nie będzie Wspólnej Polityki Rolnej. Uczynimy wszystko, aby okres wyrównywania dopłat bezpośrednich do poziomu płatności w starych krajach członkowskich został maksymalnie skrócony. Wysiłek ministra rolnictwa musi być skierowany na datę 1 stycznia 2009 r., kiedy ma zacząć obowiązywać nowy system płatności bezpośrednich i nowe warunki tzw. zasady współzależności (cross compliance). Wspólna Polityka Rolna musi się dostosować do nowych warunków, a szczególnie do ewentualnych uzgodnień na forum Światowej Organizacji Handlu. Dzięki silnej pozycji Platformy Obywatelskiej w gremiach decyzyjnych, Polska stanie się ważnym graczem w gremiach wspólnotowych.

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) narzędziem trwałego rozwoju polskiego rolnictwa

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich musi mieć charakter regionalny i w zdecydowanym zakresie powinna być planowana i realizowana na poziomie województw. Ponadto skuteczna polityka skierowana na obszary wiejskie musi stanowić część długofalowej polityki państwa i być realizowana komplementarnie do polityki oświatowej, kulturalnej, społecznej czy regionalnej. Na obszary wiejskie w sposób spójny muszą być kierowane środki z Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności czy Funduszu Regionalnego. Środki przeznaczone w PROW 2007-2013 na rozwój obszarów wiejskich muszą służyć trwałemu rozwojowi, a nie jedynie szybkiej absorpcji funduszy. Działania PROW powinny być zróżnicowane wg województw. Oczywiste jest, że innych narzędzi wsparcia potrzebuje rolnictwo w woj. zachodniopomorskim, a zupełnie innych w podkarpackim. Do PROW 2007-2013 wprowadzona zostanie większa możliwość wspierania mikroprzedsiębiorstw oraz rozwijania w gospodarstwach rolnych działalności pozarolniczej. Środki strukturalne zostaną również wydatkowane na zwiększenie oferty edukacyjnej dla młodzieży i dorosłych z obszarów wiejskich, na finansowanie szkół rolniczych i innych form edukacyjnych.

System ubezpieczeń społecznych rolników i Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Odrębny od pracowniczego system ubezpieczenia społecznego rolników musi być utrzymany. Nowy model systemu ubezpieczeń społecznych rolników powinien odpowiadać aktualnym uwarunkowaniom gospodarczym i społecznym. Istnieje potrzeba urealnienia wysokości składek dla przedsiębiorców rolnych posiadających duże i dochodowe gospodarstwa rolne. Zapewniony musi być właściwy nadzór nad środkami pochodzącymi ze składek rolniczych gromadzonych w Funduszu Składkowym Ubezpieczenia Społecznego Rolników.

Instrumenty pomocy krajowej wsparcia dla rolnictwa

Jako priorytetowe zadanie należy uznać zapewnienie wystarczającego wsparcia krajowego dla rolnictwa w taki sposób, aby Polska mogła w całości przyjąć środki europejskie. Niezbędne jest utrzymanie w znacznym wymiarze krajowego środka wsparcia w postaci preferencyjnych kredytów inwestycyjnych na modernizację gospodarstw, z uwagi na konieczność ich dostosowania do standardów wspólnotowych. Konieczne jest zwiększenie środków krajowych przeznaczonych na postęp biologiczny w rolnictwie.

Zmniejszenie kosztów funkcjonowania agencji rolnych

Dla realizacji zadań wynikających ze Wspólnej Polityki Rolnej powinna zostać utworzona Agencja Rozwoju Obszarów Wiejskich (AROW) jako jedyna agencja płatnicza, powstała z przekształcenia Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz poszerzenie jej działalności o dotychczasowe zadania Agencji Rynku Rolnego. Przekazując kompetencje do samorządów wojewódzkich z zakresu PROW, wydzielimy część ARiMR i wraz ze środkami na ich utrzymanie przekażemy do instytucji pozarządowych. W celu zmniejszenia kosztów funkcjonowania administracji publicznej wprowadzimy stały monitoring i ocenę kosztów ponoszonych na rozbudowę systemów informatycznych agencji płatniczej. Zwiększony zostanie nadzór właścicielski w Agencji Nieruchomości Rolnych. Usprawnienie zarządzania majątkiem dokonane zostanie poprzez zmianę struktury organizacyjnej na poziomie województw. Wprowadzone zmiany będą miały na celu zmniejszenie kosztów funkcjonowania agencji rolniczych oraz uproszczenie procedur, co jest szczególnie istotne dla dzierżawców nieruchomości rolnych będących własnością skarbu państwa.

Reforma systemu doradztwa rolniczego

W ciągu najbliższych lat musi nastąpić zmiana systemu i zwiększenie znaczenia doradztwa rolniczego. Należy wykorzystać środki, jakie będą przeznaczone na rozwój doradztwa rolniczego w nadchodzącym czasie. Proponujemy zmianę istniejącego systemu, jako że nie odpowiada on zapotrzebowaniu rolników na kompleksową i sprawną pomoc przy uzyskiwaniu pomocy finansowej ze środków wspólnotowych. Konieczne jest wprowadzenie, obok doradztwa publicznego, doradztwa niepublicznego, prowadzącego działalność w określonych ramach prawnych i merytorycznych, gwarantując profesjonalność działania oraz możliwość współfinansowania ze środków publicznych i nadzór ze strony instytucji publicznych. Przy tej okazji należy wykorzystać potencjał instytucji od lat pracujących dla rolnictwa, szczególnie izb rolniczych. Samorząd rolniczy musi uzyskać więcej kompetencji, środków finansowych oraz odpowiadać za rolnictwo i wieś. Wdrażając reformę zmierzającą do zmian w systemie doradztwa rolniczego, nie można zapomnieć o rolnikach uzyskujących najmniejsze dochody i zapewnieniu im bezpłatnego, finansowanego ze środków budżetowych, dostępu do usług doradczych. Publiczne doradztwo będzie m.in. odpowiedzialne za szkolenie i przygotowanie kadr dla doradztwa niepublicznego oraz zamawiać będzie na rynku pozostałe doradcze usługi finansowe w formie grantów, jak i współfinansowane ze środków budżetowych, unijnych i środków prywatnych.

Narodowy program tworzenia grup producenckich. Budowa giełd rolnych oraz reforma rynków hurtowych

Tworzenie i funkcjonowanie grup producentów rolnych jest żywotnym interesem polskiego rolnictwa. Konieczne jest stworzenie narodowego programu tworzenia grup producentów rolnych, zakładającego likwidację barier formalno-prawnych w ich tworzeniu. Elementem niezbędnym do funkcjonowania grup producentów rolnych jest dokończenie programu budowy lokalnych i regionalnych rynków hurtowych. Konieczne jest udzielenie wszechstronnej pomocy przez resort rolnictwa oraz agencje rządowe spółkom w zakończeniu procesów restrukturyzacyjnych oraz zwiększenie nadzoru nad wykorzystywaniem przez rynki hurtowe i giełdy towarowe wydatkowania środków publicznych. Istotną rolę w reformie funkcjonowania rynków hurtowych powinny odegrać izby rolnicze oraz samorządy. Elementem niezbędnym do funkcjonowania rynków hurtowych jest likwidacja występujących dysproporcji pomiędzy rolno-spożywczymi rynkami hurtowymi oraz promocja tworzenia silnych i niezależnych giełd towarowych (przykładem jest giełda na Broniszach). Nastąpi egzekucja zobowiązań skarbu państwa w giełdach towarowych poprzez doprowadzenie do zmiany struktury własności na rzecz dotychczasowych akcjonariuszy prywatnych, przede wszystkim producentów i operatorów rynków hurtowych, z ewentualnym udziałem samorządów terytorialnych, które wesprą działania rynków w kierunku ujednolicenia handlu hurtowego.

Energia odnawialna na terenach wiejskich. Biopaliwa

W Polsce istnieją ogromne możliwości rozwoju energetyki odnawialnej, ale brak odpowiednich podstaw prawnych i zachęt do ich rozwoju. Odnawialne źródła energii, które sprzyjają ochronie środowiska, ochronie klimatu i krajobrazu, muszą mieć swoje miejsce na terenach wiejskich. W Polsce istnieją ogromne możliwości rozwoju agroenergetyki, ale brak odpowiednich podstaw prawnych i zachęt do ich rozwoju. Będziemy wspierać i popularyzować korzystanie z odnawialnych źródeł energii, które mogą mieć istotny udział w bilansie energetycznym poszczególnych województw, powiatów czy gmin. Rozszerzona zostanie lista wspieranych upraw na cele energetyczne. Wsparcie będzie kierowane do tych rolników, którzy sami przetwarzają uprawiane w gospodarstwie rośliny energetyczne.

Bezpieczeństwo żywności i funkcjonowanie inspekcji rolnych

Produkowana i sprzedawana żywność musi spełniać odpowiednie standardy i wymogi wspólnotowe. Konieczny, więc jest spójny i sprawny nadzór i kontrola nad bezpieczeństwem żywności. Dlatego nastąpić musi zmiana w organizacji służb i inspekcji kontrolnych. Utworzona zostanie skonsolidowana Inspekcja Weterynaryjna i Bezpieczeństwa Żywności.

Gospodarka rybacka w Ministerstwie Rolnictwa

Sektor gospodarki rybnej stanowi integralną część kompleksu gospodarki żywnościowej, za którą powinien być odpowiedzialny, podobnie jak w zdecydowanej większości krajów europejskich, minister rolnictwa. Należy wypracować spójną politykę rządu w zakresie kutrowego rybactwa bałtyckiego, rybołówstwa zalewowego, rzecznego oraz przetwórstwa rybnego. Konieczne jest przeprowadzenie ogólnokrajowej kampanii promocyjnej finansowanej z budżetu państwa na rzecz zwiększenia spożycia ryb morskich oraz słodkowodnych. Za podstawowe zadanie w zakresie gospodarki rybackiej należy uznać aktywne uczestnictwo polskiej administracji rybackiej w procesie realizacji obecnej Wspólnej Polityki Rybackiej oraz przygotowywanej jej nowelizacji. Dla właściwej kodyfikacji warunków i trybu uzyskania uprawnień oraz szczególnych przywilejów dla rybaków morskich i śródlądowych, uważamy za konieczne opracowanie Karty Rybaka. Miałaby ona określać sprawy osłon socjalnych, zasiłków, rent inwalidzkich, rent wdowich i sierocych. Konieczne jest również utworzenie jednego Inspektoratu Rybołówstwa Morskiego, zmiana zasad pracy inspektorów oraz utworzenie resortowego Rybackiego Centrum Szkolenia Zawodowego kształcącego młodych rybaków na średnim poziomie zawodowym.

LEADER jako sposób na budowę społeczeństwa obywatelskiego na terenach wiejskich

Polska wieś ma ogromny potencjał uśpiony w lokalnych społecznościach. LEADER – unijny program finansowania inicjatyw lokalnych – powinien być traktowany jako mechanizm stymulowania działań innowacyjnych na obszarach wiejskich poprzez angażowanie lokalnego potencjału dzięki współpracy instytucji sektora publicznego, prywatnego i społecznego. Środki LEADER zostaną skierowane m.in. na: zwiększenie skuteczności doradztwa rolnego oraz innych form pomocy informacyjnej, stworzenie lokalnych organizacji stymulujących proces powstawania i wspomagających działanie grup producentów rolnych oraz wsparcie dla lokalnych inicjatyw społecznych, takich jak hospicja, domy samotnej matki, ośrodki terapeutyczne i rehabilitacyjne, świetlice środowiskowe, poradnie i kluby sportowe. Inicjatywa LEADER wzmocni i przyspieszy proces budowania społeczeństwa obywatelskiego, poprzez włączenie w strukturę lokalnych grup działania rolników, kobiet wiejskich i młodzieży. LEADER ma wzmocnić również rolę samorządu jako ważnego aktora lokalnej sceny oraz partnera dla innych organizacji i instytucji działających lokalnie w kreowaniu lokalnej polityki rozwoju, dając samorządowi możliwość korzystania z dodatkowych środków.

Handel artykułami rolnymi i spożywczymi. Handel ze Wschodem

Rosyjskie embargo na polską żywność sprawia, że producenci tracą nie tylko dochody, ale także reputację solidnych dostawców. Konieczne jest zatem, w ścisłej współpracy z Unią Europejską, zawarcie długoletnich umów z Rosją, Ukrainą i innymi państwami b. WNP, które regulować będą wzajemne zobowiązania i obejmą gwarancje zabezpieczenia interesu każdej ze stron. Konieczna jest właściwa promocja eksportu i umiejętna ochrona rynku krajowego. W tym celu uważamy za niezbędne stworzenie katalogu interesów handlowych, projektów inwestycyjnych naszych przedsiębiorców za granicą, który będzie skoordynowany z polską polityką zagraniczną oraz stanie się podstawą rozliczenia z działań naszych przedstawicielstw zagranicznych (ambasad, konsulatów i innych instytucji realizujących swoje statutowe działania za granicą).

Realizacja programu NATURA 2000

Przyjęcie przez Polskę zobowiązań wynikających z programu NATURA 2000 jest faktem. Należy więc dostrzec, że program ten jest bardziej elastycznym sposobem ochrony przyrody niż tradycyjne systemy, ponieważ zapewnia możliwość realizacji planów rozwoju chronionych obszarów. Właściwe wykorzystanie środków finansowych dostępnych w ramach PROW 2007-2013 będzie jednym z mechanizmów wdrażania programu w Polsce. Wdrożenie programu na terenach wiejskich, szczególnie oddalonych od metropolii, wpłynie także na rozwój turystyki na tych terenach. Niedopuszczalne jest pozbawienie polskich rolników części funduszy, na skutek niewdrożenia na czas wyżej wymienionego programu. Należy położyć większy nacisk na szkolenia dla rolników i przekonanie ich, że ograniczenia w procesie produkcji na swoich gospodarstwach w ramach planu ochrony przygotowanego dla danej strefy NATURA 2000 będą dla rolników korzyścią, a straty z tego wynikające zostaną zrekompensowane przez realizację pomocy finansowej w ramach PROW. Równocześnie z programem wdrożony zostanie specjalny projekt „małej retencji” w zagospodarowaniu terenów obok jezior. Opracowane zostaną także normy prawne umożliwiające zagospodarowanie gruntów niskiej bonitacji na cele inwestycyjne.

Zwiększenie roli sołectwa i sołtysów w życiu wsi. Poprawa sytuacji byłych pracowników PGR i przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu

Społeczeństwo obywatelskie na wsi bez mocnej pozycji sołtysa oraz podmiotowo traktowanej instytucji sołectwa – nie istnieje. Dzisiaj, wraz ze wzrostem liczby zadań spadających na sołtysów, rozwojem instytucji samorządowych oraz w związku z wieloma problemami wsi – dalsze wymaganie od osób pełniących funkcję sołtysa pełnego społecznego zaangażowania staje się niemożliwe.

PO zaproponowała ustawę o tzw. funduszu sołeckim, który będzie wymiernym wsparciem dla sołectw i sołtysów w realizowaniu ich lokalnych inicjatyw. Sytuacja byłych pracowników państwowych gospodarstw rolnych musi ulec poprawie. Podstawowym problem dla byłych pracowników PGR jest bezrobocie. Stworzymy jednolity program poprawy bytu tej grupy społeczności wiejskiej, który będzie dostosowany do potrzeb i specyfiki danego regionu. W działaniach przewidzianych do finansowania z Europejskiego Funduszu Społecznego, jak i Planu Rozwoju Obszarów Wiejskich, programu LEADER, wprowadzona zostanie priorytetowa realizacja programów na rzecz środowisk lokalnych dotkniętych likwidacją PGR-ów.