Rodzina praca - solidarne Państwo

Polityka społeczna stanowi podstawę i tworzy ramy dla bezpieczeństwa oraz jakości życia poszczególnych osób oraz ich rodzin. O bezpieczeństwie i jakości życia osób i rodzin w zasadniczym stopniu decyduje zakres samodzielności rodziny, opartej na pracy (własnej aktywności i odpowiedzialności) i solidarności społecznej (wrażliwości na kłopoty innych i umiejętnym udzielaniu wsparcia).

Obywatelska polityka społeczna

Polityka społeczna w Polsce wymaga zasadniczych zmian. Są one potrzebne nie dlatego, by ograniczać system wsparcia, czy na nim „zaoszczędzić”, lecz po to, by:

• rozwijać aktywność i samodzielność oraz odpowiedzialność za siebie i wspólnoty, do których się przynależy (od rodziny przez organizacje pozarządowe i gminy do państwa), a także zaangażowanie w sprawy wspólne, a przez to służyła budowie społeczeństwa obywatelskiego,
• nakierowywać na realizację kluczowych celów: wyrównywanie szans i zmianę sytuacji tych, którzy naprawdę tego potrzebują,
• stanowiła rezultat działań partnerskich różnych podmiotów (od państwa przez samorządy, organizacje pozarządowe, innych partnerów społecznych – związki zawodowe i organizacje biznesu), dzielących się odpowiedzialnością za realizację zadań zgodnie z zasadą pomocniczości.

Zrozumienia wymaga, iż różne obszary polityki społecznej (model emerytalno-rentowy, polityka rynku pracy, pomoc społeczna, edukacja i dostęp do różnych ścieżek edukacyjnych, czy jakość usług zdrowotnych) tworzą system naczyń połączonych.

Łatwy dostęp do świadczeń finansowych (zasiłki) utrudnia aktywizację i mobilność na rynku pracy. Kwotowe waloryzacje emerytur i rent niszczą sens oszczędzania na emeryturę i łączenia jej ze stażem pracy oraz wysokością wynagrodzeń, brak dostępu do edukacji na poziomie średnim i wyższym eliminuje pewne grupy z rynku pracy, na którym jakość kwalifikacji liczy się coraz bardziej.

Dlatego potrzebna jest zasadnicza reorientacja: przejście od modelu welfare state (tradycyjnego państwa opiekuńczego) do modelu workfare state (państwa nastawionego na zatrudnienie i pracę).

Proces zmian w polityce społecznej wymaga oparcia na pięciu filarach, tworzących spójny, komplementarny i całościowy system aktywizacji i wsparcia.

Nowoczesny rynek pracy

Wyzwania demograficzne i rozwojowe wymagają, by w Polsce wzrosła liczba aktywnych zawodowo i zatrudnionych. Podstawowym warunkiem jest sprawność rynku pracy. Istotne jest, by dopasowywaniu popytu i podaży w sposób zintegrowany służyły czynniki: aktywizacyjny, edukacyjny, kosztowy i modernizacyjny powiązany ze wzrostem elastyczności rynku pracy oraz unowocześnieniem struktury gospodarki, rozwojem usług oraz podstaw gospodarki opartej na wiedzy. Aby osiągnąć ambitny cel podwyższenia wskaźnika zatrudnienia z dzisiejszych 54% do 62% w 2013 roku i 70% w 2025 roku (obecny cel Strategii Lizbońskiej), należy w szczególności:

• kontynuować proces uelastyczniania prawa pracy i rynku pracy poprzez:
  • decentralizację prawa pracy, by zamiast regulacji ustawowych o niektórych sprawach decydowała umowa między stronami na poziomie branży czy przedsiębiorstwa,
  • wprowadzenie zapisów pozwalających na skuteczne wypowiadanie układów zbiorowych,
  • wydłużenie do 12 miesięcy okresu rozliczania czasu pracy, co zwiększyłoby wrażliwość systemu prawno-organizacyjnego na sezonowość i zmienność potrzeb pracodawców (można byłoby wprowadzić indywidualne konta czasu pracy),
  • lepsze warunki dla stosowania i upowszechniania nietypowych form zatrudnienia, pozwalających na telepracę, zatrudnianie pracowników czasowych na większą skalę, a przede wszystkim na reorientację roli zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy
  • wypracować polski model flexicurity, czyli zapewniania rozwoju elastyczności wraz z pomniejszaniem zagrożeń i spadku poczucia bezpieczeństwa u pracowników.
• eliminować decyzje polityczne, których efektem pośrednim może być dalszy wzrost kosztów pracy w Polsce (obciążenia pozapłacowe), wpływający na wzrost klina podatkowego, jak na przykład:
  • zmiana waloryzacji świadczeń niepowiązana z całością systemu,
  • podwyższanie kwot zasiłków bez dokonywania przeglądu rozwiązań i oceny ich efektywności,
  • zwiększanie podmiotowego dostępu do świadczeń bez analizy kosztów w dłuższym czasie;
  • przedstawić realną drogę do pomniejszania kosztów pracy:
  • rozważyć należy skrócenie z dzisiejszych 33 dni do 23, za jakie w przypadku choroby pracownika płacić musi pracodawca,
  • opracować zasady porządkowania i racjonalizowania wydatków socjalnych, tak by można było w dłuższym czasie dokonać zmian w ich strukturze, z większym nastawieniem na aktywizację i integrację społeczną oraz inwestycje w kapitał ludzki, oraz odejściem od prymatu transferów pieniężnych,
  • wprowadzić rozwiązania zmniejszające skalę „klina podatkowego” dla osób nisko wykwalifikowanych i nisko płatnych, co oznacza zwiększenie kwoty wolnej od podatku dla tych grup,
  • przygotować koncepcję zmiany filozofii i modelu rent dla osób młodych, wchodzących na rynek pracy i z czasem – następnych generacji, tak, by zamiast dzisiejszego obciążenia składką rentową w wysokości 13% uzyskać warunki dla płacenia składek w wysokości 3% (co będzie w okresie 20-30 letnim wymagało dopłat do FUS, by zrekompensować ubytki składki kolejnych roczników wchodzących na rynek pracy oraz musiało wiązać się z rozwojem rynku dodatkowych ubezpieczeń rentowych, opłacanych np. przez pracodawców),
• stworzyć nowoczesne warunki dla uczenia się przez całe życie, co oznacza:
  • gwarancje powszechnego dostępu do gęstej sieci usług edukacyjnych wysokiej jakości dla dorosłych, szczególnie dla osób w średnim wieku oraz starzejących się, osób z niższymi kwalifikacjami oraz mieszkańców obszarów wiejskich (bo na tych obszarach są największe deficyty kwalifikacji), co powinno doprowadzić do poprawy wskaźnika uczestnictwa w edukacji dorosłych z obecnych 6% do 12,5% w 2013 roku i 25% w 2025,
  • promocję wydatków na szkolenia i edukację dorosłych na poziomie przedsiębiorstw oraz upowszechnienie traktowania ich nie jako kosztów, ale inwestycji w kapitał ludzki,
  • upowszechnienie korzystania z poradnictwa zawodowego i informacji zawodowej w ciągu całej kariery zawodowej, tak by w efekcie umiejętnie bilansując własne kwalifikacje pracownicy oraz bezrobotni dokonywali reorientacji zawodowej,
  • jasne określenie warunków finansowania edukacji dorosłych w montażu środków publicznych (w tym europejskich), firmowych oraz indywidualnych.
• Należy też poprawić skuteczność i efektywność Aktywnej Polityki Rynku Pracy (wzrost nakładów z poziomu 0,25% PKB do ok. 0,8% PKB, objęcie większych grup bezrobotnych działaniami aktywizującymi – z 20% do ok. 40%) i uzyskiwanie efektywności zatrudnieniowej na poziomie nie 40%, lecz 50–55%, ale pod warunkiem zmiany zarządzania rynkiem pracy i politykami rynku pracy, co oznacza:
  • eliminację z rejestru bezrobotnych osób nieposzukujących pracy, rejestrujących się ze względu na dostęp do systemu ochrony zdrowia,
  • zmianę algorytmu przydziału środków dla województw i powiatów, by mocniej premiowane były efekty działań na rzecz zmniejszenie bezrobocia,
  • lepsze adresowanie działań poprzez dopasowywanie narzędzi do grup ryzyka
  • (głównie: starzejący się, młodzi, kobiety, niepełnosprawni, długotrwale bezrobotni, mieszkańcy obszarów wiejskich) oraz indywidualizację programów działania (IPD i orientacja na użytkowników) i stosowanie bogatej sekwencji instrumentów,
  • zwiększenie skali doradztwa zawodowego i pośrednictwa pracy w programach na rzecz bezrobotnych, co wiąże się z potrzebą prywatyzacji usług zatrudnieniowych oraz otwartością instytucji publicznych na ich zewnętrzne kontraktowanie, także w organizacjach pozarządowych (przy transparentnym systemie przetargów),
  • integrację systemu zatrudnienia i pomocy społecznej na poziomie województwa i powiatu (przepływy informacji, kompleksowa pomoc w integracji społecznej poprzez zatrudnienie, kontrakty socjalne i pomoc finansowa uwarunkowana podjęciem aktywizacji)
  • rozwój ekonomii społecznej, co jest formą subsydiowania zatrudnienia m.in. w postaci spółdzielni socjalnych, ale funkcjonujących na zdrowych zasadach i stale monitorowanych.

Przeciw wykluczeniu niepełnosprawnych

W Polsce na drugi plan spycha się prawie 5,5 mln osób niepełnosprawnych. Sytuacja niepełnosprawnych odzwierciedla problemy rynku pracy (poziom aktywności zawodowej niepełnosprawnych wynosi 16%, a wskaźnik zatrudnienia – 13%), jak i edukacji (niepełnosprawni stanowią tylko 0,5% wśród osób uczących się na poziomie wyższym) oraz zagrożenia ubóstwem.

Dlatego priorytetem będzie osiągnięcie dla tej grupy społecznej wskaźnika zatrudnienia powyżej

25%, wzrostu udziału niepełnosprawnych w edukacji (w tym na poziomie wyższym do 2%), większej integracji ze społeczeństwem poprzez zapewnienie udziału w życiu publicznym. Dla realizacji tego celu niezbędna jest nowa polityka wobec niepełnosprawnych. Nowe, efektywne rozwiązania, wypracowane wraz ze środowiskiem osób niepełnosprawnych oraz spójne z innymi elementami polityki społecznej, powinny być wprowadzane krok po kroku, by w ich efekcie nastąpiła poprawa sytuacji niepełnosprawnych, mierzona większą integracją społeczną, lepszym wykształceniem, większą aktywnością zawodową.

Samodzielna i odpowiedzialna rodzina

Nierówności społeczne w Polsce widoczne są najwyraźniej w zróżnicowanej sytuacji rodzin.

Tymczasem rodzina stanowi najsprawniejszą organizację socjalną, z najpełniejszą i najefektywniej świadczoną opieką i wsparciem zarówno w stosunku do dziecka, jak i człowieka starego czy osoby niepełnosprawnej lub bezrobotnej. Jeżeli rodzina traci zdolność wypełniania tej funkcji – pojawiają się problemy, wymagające zaangażowania władzy publicznej, zaangażowania gorszej jakości i pochłaniającego znaczne środki publiczne (domy dziecka, domy opieki dla osób starych i niepełnosprawnych, zagrożenia uzależnieniami itp.). Dlatego trzeba tworzyć warunki, by rodzina mogła być samodzielna ekonomicznie w jak największej skali – przede wszystkim przez dostęp do edukacji i pracy, a nie tylko proste świadczenia finansowe. Równocześnie w najbliższych latach polityka na rzecz rodziny musi być nastawiona na poprawę sytuacji demograficznej Polski, aby przełamać kryzys demograficzny i doprowadzić do stopniowej poprawy wskaźnika dzietności z poziomu 1,2 do poziomu 1,8 w roku 2013 i 2,0 w roku 2025 (przy stopie zastąpienia pokoleniowego na poziomie 2,1) – czyli zwiększeniem liczby urodzin do dwóch i więcej dzieci.

Realizacja tego celu wymaga:

• przeglądu narzędzi polityki na rzecz rodziny (w tym świadczeń rodzinnych) pod kątem ich efektywności, dopasowania do potrzeb, kosztów i skuteczności oraz opracowania koncepcji spójnej, długoterminowej polityki prorodzinnej;
• zapewnienia prymatu w stosowaniu narzędzi wspierania rodziny – działań na rzecz aktywizacji zawodowej oraz promocji samodzielności,
• promocji indywidualnego wysiłku rodzin poprzez stworzenie zachęt w systemie podatkowym, wspierających wzrost dzietności, a także obniżanie wieku urodzin drugiego i kolejnych dzieci (dodatkowy bonus podatkowy dla kobiet rodzących drugie dziecko przed ukończeniem 30. roku życia);
• stworzenia warunków dla powszechnego i taniego dostępu do opieki nad dziećmi (warunki do rozwoju sieci prywatnych przedszkoli rodzinnych, małych osiedlowych i sąsiedzkich placówek żłobkowoprzedszkolnych, a także przy zakładach pracy);
• upowszechnienia elastycznych form zatrudnienia oraz organizacji pracy i czasu pracy w celu łączenia pracy zawodowej z funkcjami rodzinnymi;
• nadania nowej – obok dotychczasowej – roli urlopowi wychowawczemu (m.in. przez partnerstwo kobiet i mężczyzn w wykorzystaniu urlopu, dzielenie go na fazy, wzrost podstawy składki emerytalnej do poziomu płacy minimalnej, ochrona zatrudnienia przy pracy w niepełnym wymiarze, udział osoby urlopowanej w szkoleniach, wprowadzenie instytucji „kontraktu opiekuńczego”);
• specjalnych programów powrotu kobiet na rynek pracy, po okresie opieki nad dziećmi;
• poprawy warunków startu zawodowego młodych poprzez m.in. obniżanie kosztów pracy na starcie w formie subsydiowania zatrudnienia (składka ubezpieczeniowa refinansowana przez państwo w okresie pierwszych 12 miesięcy pracy – dla wszystkich podejmujących pracę po raz pierwszy, uwarunkowana utrzymaniem w zatrudnieniu na dłuższy okres);
• pełnego dostępu każdego dziecka do oświaty i nauki oraz różnych ścieżek edukacyjnych (by rodzice mieli pewność, że otrzymają wsparcie publiczne w inwestowaniu w dzieci) poprzez demokratyczny system stypendialny, którego istnienie pozwoli m.in. na odpłatność za studia bez ograniczania dostępu do nich;
• upowszechnienia rodzinnych form opieki zastępczej nad dziećmi, zwłaszcza zawodowych rodzin zastępczych;
• konkurencji na rynku finansowanych przez państwo usług opiekuńczych (system bezpośredniej zapłaty z zagwarantowaniem równego dostępu świadczeniodawców);
• pełnego wdrożenia i egzekwowania rozwiązań obecnego systemu alimentacyjnego oraz stałe monitorowanie go, by zwiększać skuteczność zapewnienia dzieciom należnych im świadczeń (środków życiowych).

Bezpieczna emerytura – solidarność między pokoleniami

Stojąc przed wyzwaniami demograficznymi, musimy pamiętać o szczególnym zjawisku, jakim jest relacja pomiędzy dwoma wyżami demograficznymi: powojennym, obecnie schodzącym z rynku pracy, oraz drugim, z lat 80., właśnie startującym życiowo i zawodowo. Dla spójności społecznej i efektywnego modelu polityki społecznej zorientowanej na pracę i zatrudnienie oraz konieczności zbilansowania systemu socjalnego w jego wymiarze finansowym – ważna jest równowaga pomiędzy generacjami.

Oba pokolenia mają swoje miejsce na rynku pracy, chociaż średni wiek wyjścia z rynku pracy w Polsce (58 lat) jest najniższy w Europie, a bezrobocie wśród młodych, wynoszące przeszło 25%, jest najwyższe w krajach UE. Dlatego niedobrze jest, jeśli konfliktuje się generacje, budując roszczenia, w których de facto podważa się bezpieczeństwo przyszłych pokoleń. Dotyczy to w głównej mierze systemu emerytalnego i presji części środowisk zawodowych na utrzymanie własnych przywilejów dotyczących systemu emerytalnego (w tym głównie wcześniejszych emerytur) – kosztem innych. Tylko 17% kobiet oraz 33% mężczyzn przechodzi na emerytury w wieku określonym ustawowo, pozostali – wcześniej. Dzisiejsze dotacje z budżetu państwa do systemu ubezpieczeniowego wynoszą przeszło 2,5% PKB do wypłat świadczeń oraz przeszło

1% PKB jako uzupełnienie środków dla OFE. Natomiast wydatki na Aktywną Politykę Rynku

Pracy – 0,22% PKB, wydatki na działania na rzecz niepełnosprawnych – powyżej 0,5% PKB, a wydatki na innowacje w gospodarce (B+R) – 0,6% PKB.

Niektóre grupy z pokolenia dziadków i rodziców nie powinny – w imię partykularnych interesów – zadłużać własnych dzieci. Potrzebna jest prawdziwa solidarność między pokoleniami.

Jednym z najważniejszych celów jest więc zrównoważenie obecności na rynku pracy osób najmłodszych i najstarszych, co wymaga wsparcia startu zawodowego młodej generacji oraz utrzymania w zatrudnieniu starzejącej się części społeczeństwa (powyżej 45. roku życia). Niezbędne jest radykalne ograniczenie wczesnej dezaktywizacji zawodowej, ale i szybkie dokończenie reformy emerytalnej.

W tym celu należy:

• radykalnie ograniczyć możliwości przechodzenia na wcześniejsze emerytury, wzmacniać działania rehabilitacyjne wobec rencistów, znieść możliwość uzyskiwania świadczenia przedemerytalnego i zacząć proces podwyższania średniej wyjścia z rynku pracy dla kobiet z 54 lat do 58, a mężczyzn z 62 do 64 lat (średnio 61 lat) w okresie do 2015 roku;
• wprowadzić możliwość fakultatywnego wydłużania wieku emerytalnego kobiet, tak by docelowo mógł być zrównany z wiekiem emerytalnym mężczyzn w okresie do 2015/2020 roku, a wydłużenie wieku uzyskiwania uprawnień do emerytury do 67 lat nastąpiło do 2025 roku;
• promować wśród pracodawców utrzymywanie w zatrudnieniu osób 45+/50+, wspierając zarazem doradztwo zawodowe dla osób starszych oraz system przekwalifikowań i uzupełniania kompetencji (bon edukacyjny dla każdego w wieku 45–50 lat), by wzmocnić ich przydatność zawodową (programy finansowane z środków UE w najbliższych latach, by nie obciążać pracodawców), co przyczynić się powinno do podwyższenia średniej wieku wyjścia z rynku pracy;
• wprowadzić w życie emerytury pomostowe dla pracowników, którzy pracowali i pracują na stanowiskach i w warunkach szczególnych oraz określić źródła finansowania tych emerytur (jako rozwiązanie czasowe) bez nadmiernego obciążania pracodawców kosztami, zarazem na trwałe usunąć z systemu jakiekolwiek rekompensaty z tytułu gorszych warunków pracy – tworząc podstawy dla dodatkowych ubezpieczeń oraz system wspierania zmiany zawodu i co najmniej dwudzielności kariery zawodowej;
• poszerzając ofertę rehabilitacji zdrowotnej i zawodowej, wprowadzić dla osób uzyskujących świadczenie przed 25-letnim stażem pracy – rentę typu flat rate (jednolitą, na minimalnym poziomie) oraz dokonać przeglądu rent przyznanych przed 1998 rokiem (dla młodszych grup wiekowych) w celu aktywizacji osób, które mogłyby pracować;
• doprowadzić w systemie emerytalnym (także rentowym) do ujednolicenia stosowanych zasad i powszechności dla wszystkich grup zawodowych (prokuratura, sędziowie, wojskowi i policja), bo jest to gwarancja równości i sprawiedliwości (koszt emerytur górników, policji, wojska i służb więziennych to 17% wydatków całego systemu, skierowanych do 5% świadczeniobiorców) oraz uzależniania wysokości przyszłej emerytury od stażu pracy i wysokości zarobków, jak również jakości inwestowania środków w części kapitałowej systemu;
• dokończyć tworzenie instytucji niezbędnych dla sprawnego i długofalowego funkcjonowania systemu emerytalnego, odpornego na zagrożenia ekonomiczne i demograficzne oraz presję polityczną (szczególnie w kwestii waloryzacji) – co wymaga powołania urzędu aktuariusza krajowego, wzmocnienia roli i rozwoju Funduszu Rezerwy Demograficznej, dostosowania wymiaru rent do wymiaru emerytur z nowego systemu, określenia rynkowego modelu funkcjonowania zakładów emerytalnych, stabilizacji instytucjonalnej i finansowej ZUS (samodzielność jednostki, a nie zakład budżetowy);
• dokonać reformy KRUS jako instytucji oraz zmiany modelu funkcjonowania rent i emerytur rolniczych, co wymaga uporządkowania podstaw podatkowo-ubezpieczeniowych i określenia dwóch systemów: dla prowadzących działalność rolniczą i zdolnych do płacenia składek i podatków oraz dla drugiej grupy, z niskimi dochodami (przy czym dopłata budżetowa winna być kierowana do składki, a nie do świadczenia, by poprawić efektywność finansową systemu);
• racjonalizując system świadczeń – rozpocząć proces zmniejszania obciążeń składkowych pracodawców, czyli dążyć do zmniejszania kosztów pracy, co będzie miało istotne znaczenie dla tworzenia miejsc pracy, lepszego startu zawodowego młodych oraz utrzymywania w zatrudnieniu osób starszych (50+);
• promować postawy i skłonności do indywidualnej zapobiegliwości i oszczędzania różnymi sposobami na starość (wraz ze wsparciem racjonalnie dokonywanych wyborów własnej formuły i planu emerytalnego – także dodatkowych ubezpieczeń emerytalnych).

Rozwój społeczeństwa obywatelskiego

Jednym z najważniejszych elementów stabilności demokracji oraz poczucia uczestnictwa obywateli w życiu publicznym jest rozwój społeczeństwa obywatelskiego oraz jego instytucji. Wyrażając interesy wielu różnych grup, organizacje pozarządowe dążą do rozwiązywania problemów, a nie tylko występują z roszczeniami wobec władzy publicznej. Zarazem stają się partnerem i kontrahentem wielu przedsięwzięć, wykorzystując specyfikę swoich kompetencji

Słabością i znaczącym problemem w stworzeniu modelu efektywnej polityki społecznej są różnorodne bariery w rozwoju kluczowego podmiotu, jakim jest trzeci sektor.

W Polsce mamy stosunkowo niewielką liczbę organizacji pozarządowych. Mają one olbrzymie trudności w finansowaniu swojej działalności, nie ma jeszcze organizacji o funkcjach monitorujących (typu watch dog), ważnych dla kontroli mechanizmów demokratycznych w wielu państwach. Udział darowizn społeczeństwa na rzecz instytucji pożytku publicznego jest bardzo mały (w porównaniu ze średnimi kwotami w krajach UE jest to rząd wielkości 70 razy mniejszy, a stosunku do Stanów Zjednoczonych przeszło 120 razy mniejszy.

Bardzo ważnym celem jest więc stworzenie odpowiednich warunków dla pełnego rozwoju i wzrostu znaczenia społeczeństwa obywatelskiego, co wymaga zmian w modelu ich finansowania, zaufania co do efektywności kontraktowanych w organizacjach pozarządowych szeroko pojętych publicznych usług socjalnych, większej otwartości administracji na partnerstwo z tego typu organizacjami i instytucjami (oprócz dobrej woli wymaga to także warunków legislacyjnych). Dlatego też należy:

• utworzyć warunki dla spójności między ustawą o pożytku publicznym a innymi ustawami, by wyeliminować dowolność interpretacji dotyczących relacji między administracją a organizacjami pozarządowymi, jeśli chodzi o dostęp organizacji do wykonywania usług publicznych;
• upowszechniać dobre zwyczaje i wzory w relacjach pomiędzy samorządami a organizacjami pozarządowymi, tak by władze lokalne traktowały organizacje III sektora jako potrzebnego i poważnego partnera;
• tworzyć warunki dla partnerstw społecznych (organizacje pozarządowe, instytucje publiczne, biznes itp.), dzięki których działaniom można prowadzić politykę bardziej efektywną i skuteczną,
• wypracować jasne reguły co do skali możliwego finansowania działań organizacji pozarządowych ze środków publicznych (w Polsce tylko 30% działań organizacji pozarządowych jest finansowanych z takich środków, podczas gdy w innych krajach UE stanowią one ok. 60% w przychodach tych organizacji);
• upowszechniać zasadę przekazywania 1% podatku na organizacje pożytku publicznego, w tym i dla samozatrudnionych;
• zwolnić świadczenia organizacji pozarządowych (takie jak finansowanie leczenia czy rehabilitacji, zakup leków lub sprzętu pomocniczego) z obciążeń podatkowych; podobnie zwolnić z podatków pomoc udzielaną takim organizacjom (jak przekazywanie żywności, leków, sprzętu) – zwłaszcza wobec organizacji posiadających status pożytku publicznego;
• stworzyć infrastrukturę wsparcia rozwoju organizacji pozarządowych, co spowoduje, iż zaczną one funkcjonować bardziej intensywnie w regionach zapóźnienia cywilizacyjnego i niskiego potencjału rozwojowego,
• promować i rozwijać zasadę wolontariatu – jako modelu życia, sposobu aktywizacji zawodowej i społecznej, jako formy pierwszego zatrudnienia, powrotu na rynek pracy i utrzymywania w zatrudnieniu osób 50+;
• nie naruszać stworzonych już warunków dla autonomii III sektora poprzez możliwość ingerencji nadzorującego ministra w uchwały zarządów fundacji itp. Czy ograniczenie zjawiska filantropii indywidualnej i firm – poprzez likwidację możliwości odpisu od podatku przeznaczanych na cele społeczne darowizn.

Przedstawione filary polityki społecznej nastawionej na spójność społeczną, wyrównywanie szans rozwojowych oraz wzrost zatrudnienia mają charakter kompleksowy. Dopiero pełna realizacja wszystkich kierunków i celów może przynieść oczekiwane efekty.